Międzynarodowa Konferencja Naukowa w Rapperswilu

Życie i twórczość

W dniach 26-28 września br. w Rapperswilu (Szwajcaria) odbyła się Międzynarodowa Konferencja Naukowa (w cyklu: Duchowe źródła nowej Europy) poświęcona życiu i twórczości Józefa Mackiewicza i Barbary Toporskiej, publicystom i pisarzom związanym z przedwojennym Wilnem.

Konferencję zorganizowało Muzeum Polskie w Rapperswilu, mające od 1870 roku swą stałą siedzibę w wyjątkowo pięknym zabytkowym XII-wiecznym zamku. W tym to Muzeum Józef Mackiewicz i Barbara Toporska zdeponowali swe prywatne archiwum. W bieżącym roku, zgodnie z ich, wyrażoną za życia wolą, zostało ono ujawnione. (Józef Mackiewicz i Barbara Toporska zmarli w 1985 roku). Konferencja została zorganizowana takoż dzięki współpracy z Instytutem Książki w Krakowie. Obrady tego forum, zakrojonego w szerokiej skali, przebiegały pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, podsekretarza stanu, generalnego konserwatora zabytków, ministra dra Tomasza Merty.

Program uroczystościowy zainaugurowano odczytaniem przez Panią Dyrektor Muzeum, Annę Buchmann, posłania Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego. Słowo powitalne wygłosili Ambasador RP w Szwajcarii Janusz Niesyto i dr Magdalena Ślusarska, reprezentująca Instytut Książki w Krakowie. O historii prywatnego archiwum Józefa Mackiewicza opowiedziała mgr Nina Kozłowska (Monachium). O archiwaliach w Ossolineum dotyczących Józefa Mackiewicza złożyła obszerną relację dr Dobrosława Platt (Wrocław).

Inauguracyjny program sesji został uwieńczony wymownym akcentem plastycznym – wernisażem malarstwa Tomasza Kazikowskiego oraz popisem muzycznym Lecha Wieleby („Krótkie opowiadanie na kontrabas solo”).

W drugim i trzecim dniach obrad konferencji wygłoszono łącznie 15 referatów, niewątpliwie niezwykle interesujących, z udziałem wybitnych znawców przedmiotu, znanych mackiewiczologów, historyków literatury, pisarzy.

O Józefie Mackiewiczu w świetle listów rodzinnych opowiedział siostrzeniec Józefa Mackiewicza, znany współczesny pisarz polski, Kazimierz Orłoś (Warszawa). Temat korespondencji Józefa Mackiewicza z Jerzym Giedroyciem naświetliła dr Małgorzata Ptasińska (Warszawa, Biuro Edukacji Publicznej, Instytut Pamięci Narodowej). Autor słynnej książki o Józefie Mackiewiczu „Ptasznik z Wilna” prof. dr hab. Włodzimierz Bolecki (Warszawa) dokonał rekonesansu pod hasłem: Józef Mackiewicz – publicysta „Słowa” 1922-1939. („Ptasznika z Wilna” Włodzimierz Bolecki wydał w 1991 roku (naonczas pod pseudonimem – jako Jerzy Malewski); książka obejmuje ponad 500 stron druku, jest trudna do zdobycia, ale... jest nadzieja, że niedługo ukaże się jej wznowienie). Kolejnego rekonesansu („Proza Józefa Mackiewicza a tradycja”) dokonał znany i znakomity mackiewiczolog prof. dr hab. Jacek Trznadel (Warszawa).

Intrygujący tytuł swego referatu przedstawił prof. dr hab. Andrzej Nowak (Kraków) – „Nacjonalizm jako narzędzie komunistycznej rewolucji, albo o spisku Piłsudskiego z Leninem”. (Andrzej Nowak – historyk, publicysta, profesor UJ jest kierownikiem Pracowni Dziejów Rosji i Europy Wschodniej Instytutu Historii PAN w Warszawie, redaktorem naczelnym dwumiesięcznika „Arcana”, autorem licznych książek głównie na temat dziejów stosunków polsko-rosyjskich w XIX i XX w.w.). Tematem referatu młodego naukowca ze Słupska, dra Tadeusza Sucharskiego („Dusza buntu i dusza psiej uległości – kreacje Rosjan i Sowietów w twórczości Józefa Mackiewicza”) oraz komunikatem Piotra Kłoczkowskiego (Warszawa): „Dokumentacja dotycząca Józefa Mackiewicza i Barbary Toporskiej w Muzeum Literatury w Warszawie” zakończył się drugi dzień obrad sesji, uwieńczony wycieczką statkiem po Jeziorze Zuryskim.

W trzecim dniu obrad wystąpili referenci z Warszawy, Fryburga, Sztokholmu, Oxfordu, Monachium, Olsztyna oraz z Wilna. Dużym zainteresowaniem cieszyła się żywa opowieść warszawskiego dziennikarza Andrzeja Gassa (referat pt. „Józef Mackiewicz jako reporter”) oraz dr hab. Jana Zielińskiego (Fryburg): „Józef Mackiewicz w świecie kultury niemieckiej”. Wyjątkowe ożywienie wbudził na sali referat pt. „Tradycja tolerancji w literaturze polskiej a nacjonalizm”, który wygłosił prof. dr hab. Ryszard Legutko (Kraków, Warszawa). (Prof. Ryszard Legutko prezentował takoż osobę oficjalną w grupie zaproszonych honorowych gości, mianowicie – Senat Rzeczypospolitej Polskiej). Autorka licznych publikacji o Józefie Mackiewiczu, dr hab. Maria Zadencka (Sztokholm) przedstawiła niezwykle aktualny temat swego referatu pt. „Historia i prawo. Dyskusja o współczesności w powieściach Józefa Mackiewicza”).

Życiu i twórczości Barbary Toporskiej poświęcono dwa referaty: Tomasza Mianowicza (Monachium) pt. „Publicystyka Barbary Toporskiej” oraz dra Sławomira Buryły (Olsztyn): „Siostry” – opowieść o dwóch losach”.

Ciepły, w poetyckiej tonacji obraz pt. „Krajobrazy litewskie Józefa Mackiewicza” przedstawiła referentka z Oxfordu dr Nina Terlecka-Taylor. (Nina Terlecka -Taylor zwiedziła znaczny obszar Wieńszczyzny).

Niżej podpisana przedstawiła referat pt. „Na tropach bohaterów powieści i reportaży Józefa Mackiewicza. Wileńszczyzna 2006”.

Na zakończenie obrad konferencji referenci i goście mieli okazję wysłuchać wspaniałego koncertu w wykonaniu młodych polskich muzyków Agnieszki Maruchy (skrzypce) i Wojtka Jasińskiego (fortepian) – ten niezwykle zgrany duet wykonał utwory Paderewskiego, Wieniawskiego, Stojowskiego, Szymanowskiego i in.

Oprócz wyżej wymienionych wysokich osobistości, Konferencję swoją bytnością zaszczycili: Jacek Miller (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Departament ds. Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą), Janusz Niesyto (Ambasador RP w Bernie), Elżbieta Sobótka (Konsul Generalna RP w Monachium), dr hab. Janusz Kurtyka (Prezes Instytutu Pamięci Narodowej), Mateusz Szpytma (Instytut Pamięci Narodowej), dr Adolf Juzwenko (Dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich), prof. dr German Ritz (Uniwersytet Zuryski Instytut Slawistyki), prof. dr Rolf Fieguth (Uniwersytet we Fryburgu Instytut Slawistyki), dr Jan Konopka (Muzeum I. J. Paderewskiego w Morges), Krystyna Czartoryska (Galeria Sztuki Współczesnej GAGA).

Słowa wysokiego uznania i wdzięczności za sprawny przebieg Konferencji należy skierować pod adresem jej głównego organizatora w osobie Pani Dyrektor Muzeum Polskiego w Rapperswilu, Anny Buchmann oraz Sekretarza Konferencji, Pani Anny Tomczak.

Autorka niniejszej relacji serdecznie dziękuje tłumaczom, Paniom Małgorzacie Gaertner i Marcie Kowalskiej oraz Panu Mieczysławowi Dziekońskiemu, umożliwiającym jej kontakt ze szwajcarskimi profesorami.