Na bieżąco

Prezydent Valdas Adamkus na stanowisko szefa rządu zaproponował kandydaturę dotychczasowego pełniącego obowiązki premiera i ministra finansów, wiceprzewodniczącego Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej (LSDP) Zigmantasa Balčytisa.

W tej sprawie prezydent 15 czerwca podpisał dekret i przedstawił kandydaturę Balčytisa w Sejmie.

„Czy chcę tego, czy nie, powinienem uwzględniać realia i zaproponować kandydata, który pozyska dla siebie większość parlamentarną” – oznajmił prezydent Valdas Adamkus.

Dwa dni wcześniej konserwatyści i socjaldemokraci zerwali negocjacje w sprawie powołania wielkiej koalicji.

Socjaldemokraci, którzy nie kryją zadowolenia z sytuacji, twierdzą, że będą dążyli do zapewnienia sobie zdecydowanej większości w parlamencie. Nie wykluczają, że zaproszą też do współpracy skompromitowaną, oskarżoną o nadużycia finansowe Partię Pracy (DP), która w Sejmie ma najliczniejszą, liczącą 31 posłów, reprezentację.

Dotychczasowa koalicja rządowa rozpadła się przed kilkoma tygodniami. Były premier Algirdas Brazauskas podał się wraz z rządem do dymisji po tym, jak z koalicji wycofała się Partia Pracy, na czele której stoi milioner, Rosjanin z pochodzenia, Wiktor Uspaskich.

Teraz frakcje parlamentarne omówią kandydaturę Balčytisa. W ciągu siedmiu dni odbędzie się głosowanie w sprawie przyjęcia lub odrzucenia nominacji. Potem nominowany ma 15 dni na przedstawienie Sejmowi składu rządu i programu.

52-letni Zigmantas Balčytis od 2000 roku zasiada w ławach litewskiego Sejmu. W latach 2001-2005 zajmował stanowisko ministra komunikacji, a od maja 2005 roku pełnił funkcję ministra finansów. Algirdas Brazauskas rezygnując z kierowania rządem wskazał Balčytisa na swego zastępcę.

PKN Orlen 26 maja podpisał z Jukosem umowę na kupno 53,7 proc. należących do upadającego rosyjskiego koncernu akcji litewskiej rafinerii Mažeikiu nafta (Możejki). Wartość tej transakcji to 1,49 mld USD.

Płocki koncern kupił też od rządu Litwy 30,66 proc. akcji Możejek za 852 mln USD. (Litwa miała dotąd 40,7 proc. akcji rafinerii). Łącznie PKN Orlen dysponować będzie 84,4 proc. akcji litewskiej firmy. Rząd Litwy zachowuje pakiet 10 proc. akcji Możejek, mając pięcioletnią opcję sprzedaży tych akcji na rzecz płockiego koncernu.

Projekt przejęcia przez PKN Orlen większościowego pakietu akcji Możejek jest największą inwestycją w sektorze rafineryjno-petrochemicznym w Europie Środkowo-Wschodniej w ostatnich latach.

12 czerwca prezes PKN Orlen Igor Chalupec i p. o. premiera Litwy Zigmantas Balčytis wymienili się w Wilnie dokumentami w sprawie sprzedaży Orlenowi pakietu udziałów Mažeikiu nafta. W uroczystości wziął udział przebywający w tym czasie z wizytą na Litwie marszałek Sejmu RP Marek Jurek.

Marszałek Sejmu Marek Jurek powiedział, że sprzedaż Możejek polskiej firmie to bardzo ważny element współpracy gospodarczej Polski i Litwy. Jak ocenił, znaczenie tego aktu wykracza daleko poza ramy gospodarcze.

„Powstają solidne podstawy bezpieczeństwa energetycznego obu krajów i solidny zalążek naszej strategicznej i trwałej współpracy” – podkreślił.

W ocenie Marka Jurka, w pozytywnym zakończeniu negocjacji w sprawie sprzedaży Możejek, pomogło zaangażowanie prezydentów Polski i Litwy.

Rafineria Możejki jest jedyną rafinerią w krajach nadbałtyckich prowadzącą szeroko zakrojoną działalność eksportową do Europy Zachodniej i USA.

Litwa ma swoją partię PiS – Porządek i Sprawiedliwość (Teise ir Teisingumas). Na jej czele stoi usunięty dwa lata temu z urzędu prezydenta Litwy Rolandas Paksas.

Rolandas Paksas przyznaje, że nowa nazwa jego partii bardzo przypomina nazwę rządzącej w Polsce partii Prawo i Sprawiedliwość, ale jak twierdzi, to „nie my zapożyczyliśmy tę nazwę od Polaków, lecz Polacy od nas”.

Przypomina, że z hasłem „Porządek i Sprawiedliwość” startował w 2002 roku w wyborach prezydenckich i zwyciężył. „Porządek i Sprawiedliwość” było też hasłem Partii Liberalnych Demokratów w ostatnich wyborach parlamentarnych.

Jak twierdzi Paksas, niezmienne problemy Litwy, przede wszystkim korupcja, zadecydowały o zmianie nazwy ugrupowania, które dąży obecnie do zaprowadzenia porządku i sprawiedliwości. Zapowiada, że jego partia będzie walczyła o wprowadzenie bezpośrednich wyborów merów, prokuratorów i komisarzy policji.

Paksas przypomina, że w opinii wielu obserwatorów, jego usunięcie ze stanowiska prezydenta w kwietniu 2004 roku miało zapoczątkować „powszechne oczyszczenie” klasy politycznej, ale tak się nie stało. Jego zdaniem „państwem kieruje garstka polityków, magnatów dziennikarskich i kilku rekinów biznesu, którzy mogą zrobić wszystko, mogą zniszczyć każdego, kto stanie na ich drodze”.

W maju w miejscowości Kopciów nieopodal Druskienik zainaugurowano uroczystości z okazji 200. rocznicy urodzin Emilii Plater. Centralne uroczystości odbędą się na jesieni w Wilnie.

Emilia Plater – bohaterka Powstania Listopadowego – zmarła z wycieńczenia w pobliżu Kopciowa i została pochowana na miejscowym cmentarzu. Przed sześciu laty w Kopciowie ustawiono pomnik Emilii Plater, przedstawiający młodą kobietę, w stroju pułkownika z szablą w dłoni.

Uroczystości rocznicowe organizuje Stowarzyszenie Pamięci Emilii Plater, którego celem jest popularyzacja jej osoby.

„Uważamy, że Emilia Plater jako osoba, jako bohater, jest nieco zapomniana w naszym kraju. Dlatego powołaliśmy stowarzyszenie, zrzeszające ponad 200 osób, którego celem jest popularyzacja tej postaci. Dbamy też o spuściznę rodziny Platerów na Litwie. Opiekujemy się pozostałościami dworów tej rodziny i ich grobami” – powiedział przewodniczący stowarzyszenia Linas Janulevičius.

Podczas majowych uroczystości w Kopciowie odbył się uroczysty apel z udziałem mieszkańców tej miejscowości, członków Stowarzyszenia Pamięci Emilii Plater, uczniów wileńskiej szkoły noszącej jej imię, posłów i delegacji polskich Litwinów z Sejn i Puńska.

Uczestnicy uroczystości złożyli kwiaty na jej grobie i zasadzili drzewa w miejscu dawnego dworku w Justianowie, gdzie Emilia Plater umarła.

Emilia Plater (13.11.1806 - 23.12.1831) – pułkownik, uczestniczka Powstania Listopadowego na Żmudzi – jest symbolem polskich kobiet walczących o niepodległość. Na Litwie Emilia Plater porównywana jest do Joanny d’Arc.

„Pokolenie JP2 pokochało B16”, „Śladami poprzednika” i „Mianem cudu należy określić wizytę papieża w Polsce” – pod takimi tytułami litewska prasa pisała o pielgrzymce Benedykta XVI do Polski.

Akcentowała też entuzjazm Polaków podczas spotkań z papieżem. Dziennik „Lietuvos žinios” przypominał, że na wizytę Benedykta XVI w Polsce czekano z niepokojem. Obawiano się reakcji, jak naród przyjmie nowego papieża po śmierci Jana Pawła II. Zdaniem dziennika, obawy okazały się płonne.

„Gorąca reakcja młodych, którzy nazywają siebie pokoleniem JP2, świadczy o tym, iż nawiązał się kontakt między nimi i Benedyktem XVI. Większość dziewcząt i chłopców miało na sobie koszulki z napisem „Pokolenie JP2 i B16” – pisał „Lietuvos žinios”.

Inny dziennik, „Lietuvos rytas”, akcentował wagę wizyty papieża w byłym nazistowskim obozie zagłady Auschwitz-Birkenau.

„Odwiedzenie obozu, w którym w czasie wojny zginęło ponad 1,1 mln mężczyzn, kobiet i dzieci, głównie narodowości żydowskiej, do programu wizyty zostało włączone na prośbę samego papieża. Papież wyraził chęć odwiedzenia tego tragicznego miejsca, by móc tam modlić się nie tylko jako głowa Kościoła katolickiego, ale też jako „syn narodu niemieckiego” – napisała gazeta.

LOTOS Baltija, spółka reprezentująca na Litwie interesy Grupy LOTOS SA, otworzyła w maju swoje biuro w Wilnie. Placówka znajduje się w samym sercu miasta, przy alei Giedymina.

Nowo powstałe biuro reprezentować będzie interesy spółek należących do Grupy Kapitałowej LOTOS, a więc LOTOS Oil, Petrobaltic, LOTOS Mazowsze, zajmującej się m. in. sprzedażą lekkiego oleju opałowego i gazu LPG oraz LOTOS Parafiny, największego producenta wyrobów parafinowych w Polsce.

„Za sprawą nowo otwartej placówki będziemy jeszcze szerzej rozwijać nasze kontakty handlowe nie tylko na Litwie, czy w innych państwach bałtyckich, ale również w obwodzie kaliningradzkim, na Białorusi i w Kazachstanie” – twierdzi prezes Grupy LOTOS SA Paweł Olechowicz.

LOTOS Baltija działa na rynku litewskim od 2002 r. Do tej pory firma miała siedzibę w Kownie i zajmowała się głównie sprzedażą szerokiej gamy olejów smarowych marki LOTOS na rynkach Europy Wschodniej. Jak zaznacza prezes Olechowicz, jeżeli będzie taka potrzeba, firma będzie działała też w Kownie.

Oleje LOTOS z powodzeniem konkurują na Litwie z takimi markami jak Elf, Shell czy BP. W roku bieżącym Baltija planuje sprzedać ponad 1000 ton olejów smarowych, co w stosunku do 2005 r. będzie stanowiło wzrost o 15,4 proc.

Należąca do Grupy LOTOS SA spółka Petrobaltic posiada 42,7 proc. akcji międzynarodowego konsorcjum Naftos Gavyba. Ta z kolei kontroluje litewską kompanię AB Geonafta dysponującą pakietem 91,3 proc. jej akcji. Całe wydobycie ropy naftowej na Litwie realizowane jest przez przedsiębiorstwa należące do Grupy AB Geonafta.

Petrobaltic zaangażowany jest w litewski przemysł wydobycia ropy naftowej od 2000 r.

 Rzeczniczki praw dziecka Polski i Litwy podpisały umowę o współpracy

Rzecznicy praw dziecka Polski i Litwy, Ewa Sowińska i Rimante Šalaševičiute podpisały w maju w Wilnie umowę o współpracy.

Jest to pierwsza umowa o współpracy takich instytucji nie tylko na Litwie i w Polsce, ale też w Europie.

„Jest to pierwsza taka umowa o znaczeniu międzynarodowym. Liczymy na to, że zaowocuje ona wspólnymi działaniami dla dobra naszych dzieci” – powiedziała po podpisaniu umowy Ewa Sowińska.

Umowa przewiduje nie tylko współpracę w dziedzinie ochrony praw dziecka, wymianę informacji, ale też zwracanie szczególnej uwagi na ochronę praw dzieci mniejszości narodowych i rozwiązywanie ich problemów.

Jak zaznaczyła rzecznik Šalaševičiute „już w najbliższym czasie litewska delegacja uda się do Suwałk, Sejn i Puńska, by zapoznać się z sytuacją dzieci w litewskich szkołach. Chcemy nawiązać też kontakt z władzami tzw. rejonów polskich na Litwie, by wspólnymi siłami zapewnić lepszą przyszłość naszych dzieci”.

„Naszym zadaniem jest zapewnienie równego traktowania wszystkich dzieci, budowanie przyjaźni, porozumienia i wyeliminowania wszelkich antagonizmów” – powiedziała Ewa Sowińska.

Instytucje rzeczników praw dziecka Polski i Litwy nieformalnie współpracują już od pięciu lat. Wyrażana jest nadzieja, że sformalizowanie współpracy zaktywizuje ją.

Przewodniczący nowo powołanej partii PiS Litwy Rolandas Paksas, który jest zawodowym lotnikiem, mistrzem lotów akrobatycznych, na początku czerwca wraz z lotnikami z Rosji i z Austrii: Władimirem Makaganowem i Eugenem Salpiusem wystartował dookoła świata jednosilnikowym samolotem SM-2000 „Phoenix”.

Międzynarodowa załoga wyruszyła z lotniska w Kiwiszkach pod Wilnem i po pokonaniu 70 tys. kilometrów w czasie około 40 dni, zamierza wylądować na tymże lotnisku.

Na trasie przelotu znajdują się m. in. Węgry, Wielka Brytania, Islandia, Grenlandia, Kanada, USA, Meksyk. W sumie zaplanowano 52 lądowania.

Samolot, którym leci międzynarodowa załoga, powstał w rosyjskiej firmie naukowo-komercyjnej. Samolot posiada nowoczesne urządzenia nawigacyjne, dostosowany jest także do lotów w dzień i noc, również w trudnych warunkach meteorologicznych. SM-2000 może się wznieść na wysokość 7000 metrów, maksymalna szybkość – 310-350 km/h, maksymalna, jednorazowa długość lotu – 6 godzin.

Rolandas Paksas wystartował w lot dookoła świata w dniu swoich urodzin, w którym ukończył 50 lat. Trzech lotników łączy długoletnia przyjaźń i loty akrobatyczne. Do obecnego lotu dookoła świata przygotowania rozpoczęły się na początku ubiegłego roku.

Litewska deputowana Birute Vesaite podjęła kroki w celu przywrócenia dużych rozmiarów w sklepach odzieżowych, które, jej zdaniem, sprzedają jedynie rzeczy dla modelek i anorektyczek.

Vesaite, z rządzącej do niedawna partii socjaldemokratów, napisała w tej sprawie list otwarty do Ministerstwa Zdrowia, litewskich stowarzyszeń handlowców i przemysłu odzieżowego, zadając fachowcom pytanie: „Co się stało z XXL-ką?”.

Powiedziała, że do napisania skłoniły ją listy wielu Litwinek, które skarżą się na brak odzieży w ich rozmiarach.

„Rzeczywiście litewskie sklepy pełne są ubrań dla nastolatek lub bardzo szczupłych kobiet. Kobiety o normalnej budowie lub z nadwagą nierzadko czują się fatalnie, bo nie mogą znaleźć dla siebie ani modnej spódnicy ani żakietu” – twierdzi Vesaite.

Zdaniem deputowanej, do problemu tego winno się też odnieść Ministerstwo Zdrowia i próbować zwalczyć dominujące opinie, że jedynie „drobne, szczupłe i miniaturowe mogą być piękne, seksowne i eleganckie”, bo takie stereotypy często stają się przyczyną zaburzeń żywieniowych.