Jego Wysokość SŁOWO

Ten ostatni miesiąc w kalendarzu pachnie nie tylko świerkowymi gałązkami, ale i dzieciństwem. Gwiazdka, ubrane drzewko, zapachy świątecznych dań przywołują wspomnienia minionych lat w domu rodzinnym, zabaw z rówieśnikami. Dziś inne są to zabawy, inne zainteresowania, nasze dzieci są dzięki zdobyczom techniki mądrzejsze, bardziej rozwinięte, ale chyba tak całkowicie nie poszły w zapomnienie różne wyliczanki i rymowanki, świadczące o nieskończenie bogatej fantazji dziecięcej.

Grudzień – to miesiąc wewnętrznego wyciszenia się, świątecznych radości, prezentów. Nasza językowa rubryka też chce tym razem wziąć rozbrat z powagą i zaprosić swoich Czytelników, małych i dużych, do zabawy. A prezentem ma być wspólna z Wami wesoła podróż: przypomnimy znane dla wielu z dzieciństwa różne łamańce językowe, rymowanki, te cudownie bezsensowne wyliczanki, które im bardziej są absurdalne, tym rozkoszniejsze. Kilka pokoleń dziewczynek skakało przez sznurek w rytm chóralnego skandowania: „aniołek, fijołek, róża, bez”. Ten „fijołek” koniecznie musiał być nieortograficzny, bo inaczej brakowało mu sylaby i źle się skandował. Z kolei „entliczek pentliczek, czerwony stoliczek” był hasłem do rozpoczęcia wielu zabaw, również chłopcom. Wiele też wyliczanek bazowało na... liczeniu. Oto kilka:

Pamiętam, że w Wilnie bardzo popularna była wyliczanka:

Nie mogło się też, rzecz jasna, obejść bez siedzącej na ratuszu baby i mielącej mąkę w kapeluszu, bez czarownicy, która masło kleci, bez diabła siedzącego na dachu, bez ele mele dudki, gospodarz malutki.

Czy dziś, kiedy nasze dzieci interesują się raczej grami komputerowymi niż zabawą w chowanego, wszystkie te iskrzące się wspaniałym bezsensem i surrealistycznym humorem wyliczanki i rymowanki odeszły do lamusa językowego? Może nie są tak jak dawniej popularne, ale żyją i, co więcej, powstają nowe. Te oto najwyraźniej są znamieniem naszych czasów:

Jest też i „komputerowa” rymowanka-wyliczanka:

Nieco inny charakter mają tak zwane łamańce językowe, czyli trudne do wymówienia – zwłaszcza szybkiego – zbitki sylabowe bądź też wyrazowe. Chociażby ten o pani Zosi.

Potem się okazuje, że dziecko ma smoczek i inne warte opiewania rzeczy, i wyliczanka ku ogólnej radości może być bardzo długa.

No i absolutnie bezkonkurencyjny jest, jak mi się wydaje, łamaniec językowy o „Trzech Japoncach”. Warto się go nauczyć, by podczas zbliżających się zabaw karnawałowych wprawić w dobry humor całe towarzystwo.

Było sobie trzech Japonców: Jachce, Jachce Drachce, Jachce Drachce Drachcedroni.

Ta pochodząca z kresów rymowanka ma też nieco inną postać. Bohaterami są „kitajcy” o nieco zmienionych imionach.

Okazuje się przy tym, że wcale nie jest taka trudna, jak na pierwszy rzut oka wygląda. Imiona bowiem nie tylko się rymują, ale układają w logiczny ciąg.

A ten łamaniec-połamaniec językowy polecam uwadze tym rodzicom i paniom z klas początkowych, których dzieci seplenią.

Tu mi się przypomniała pewna zabawna historia. Kiedy sześcioletnia Joasia, uczennica zerówki w Szkole im. Syrokomli, miała trudności z wymawianiem szczelinowych spółgłosek, czyli po prostu sepleniła. Na szczęście jednak uczyła ją doskonała nauczycielka, jedna z najlepszych, jakie znałam – wszechstronnie utalentowana świętej pamięci pani Teresa Urbanowicz, która niczym najlepszy logopeda pracowała nad dykcją dziecka. Któregoś dnia Joasia miała powtórzyć za swą panią: Szary kotek, szary, siedział koło szpary. Myszki nie czekały, szybko uciekały. Żeby nie narazić się na śmiech klasy, cwany dzieciak bez chwili namysłu tak oto wierszyk „powtórzył”: Pręgowaty kotek siedział koło dziurki. Ale nic nie złapał.

Wszyscy chyba od dziecka znamy tego chrząszcza, który brzmi w trzcinie. Ale nasza z nim znajomość najczęściej na jednym zdaniu się kończy. A tymczasem jest to cała opowieść. Posłuchajmy, co się tam – i nie tylko tam – dzieje.

I na tym nie koniec. Okazało się, że chrząszcz miał dość tego brzmienia i się zbuntował:

Myślę, że niejeden Anglik, gdyby mu dano do wyboru: powtórzyć ten fragment, czy też odsiedzieć parę dni w areszcie, wybrałby to drugie.

Powszechnie znany jest w różnych wariantach żart językowy o Jerzym, który na wieży w Białowieży szukał jeży (mniej znany wariant: Leży Jerzy koło wieży i nie wierzy, że na wieży leży gniazdo nietoperzy), o Czechach trzech, którzy szli spod czeskich strzech, czy też o Polaku, który szedł po lak i wrzucił dowody do wody. Cała trudność polega tu na zrozumieniu tekstu, by zdania te napisać ortograficznie. Natomiast inne żarciki językowe są podchwytliwe fonetycznie, trudne do wymówienia ze względu na powtarzające się lub podobne sylaby. Spróbujmy szybko wymówić:

Obcokrajowców, którzy się bez najmniejszych podstaw skarżą na długie wyrazy w naszym języku, możemy uraczyć dziewięćsetdziewięćdziesięciodziewięciotysięcznikiem, albo intelektualistyczną Konstantyną Konstantynopolitanczykowianeczką. Nader sympatycznym nazwiskiem przedstawiał się też pewien bohater z filmu „Jak rozpętałem II wojnę światową”: Grzegorz Brzęczyszczykiewicz z Chrząszczyrzewoszyc. W sam raz do wymówienia Austriakom.

Ten buk, który, gdyby dał Bóg, przepłynąć miał Bug, to jak mawiał gospodarz domu, czyli dozorca Prokop z serialu „Dom”, małe piwo przed śniadaniem. A spróbujcie na słuch, nie zaglądając tu, bezbłędnie napisać takie krótkie zdanko: Może morze może, a może morze nie może.

A oto propozycja dla tych, którzy lubią bardzo „mądrze” przemawiać:

Biorąc pod uwagę wizualny aspekt tego zagadnienia, jest ono zbyt specyficzne w swojej strukturze obiektywnej i wobec tego w ramach abstrakcjonizmu absolutnie nie wchodzi w rachubę. No bo jeżeli ktoś komuś coś, to jeszcze, a jeśli ktoś komuś nigdy nic, to po co? Chociaż to głupstwo, ale zawsze... A co się tyczy względem tego, to i owszem, gdyż z punktu patrzenia na punkt widzenia, kwintesencja omawianego zagadnienia jest nam bardzo dobrze znana.

Prawdopodobnie każdemu z nas zdarzało się słyszeć lub czytać teksty, które wymagały przetłumaczenia z polskiego na polski. Tu nawet tłumaczyć się nie da, bo nie wiadomo, o co chodzi.

I jeszcze jeden „kwiatek” z tej samej rabaty.

Jedno jest pewne: takie teksty są, że użyjemy tego samego języka, aczytelne. Nadają się jedynie, żeby się z nich pośmiać, pożartować, a rozmawiać językiem „prostym jak podanie ręki”, szczerym i przyjaznym, czego wszystkim Czytelnikom świątecznie i noworocznie życzę.